Lingüística Andina e Intercultural Bilingüe-Tesis de Pregrado
Permanent URI for this collectionhttps://dspace-test.ucuenca.edu.ec/handle/123456789/1754
Browse
Browsing Lingüística Andina e Intercultural Bilingüe-Tesis de Pregrado by Subject "Provincia de Zamora Chinchipe"
Now showing 1 - 19 of 19
- Results Per Page
- Sort Options
Item La arquitectura de la casa shuar en las comunidades del cantón Nangaritza, provincia de Zamora Chinchipe(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Kayap Yapakach, Andrés Carlos; Ramírez Pitizaca, Ángel ManuelYama juarmanumka nekaska shuar itura jean najanmia nuna turamji, itiur yaunchu nuya yamai jananaiya, nekaska Nankaisania shuara, kampunniunam nekaska tuke nunka irunin ainiana aujainia, tura nii chichamen chichainia shuar chichamna, nuya inkis kaunkar nisha narin (jíbaro) anaikiarmia nuna, tura shuarka aentsuiti, enentaimin, iwiaku, tura unuimiaru nuya aakmau asanka mash apachnasha nankaku ayi tuiniawai ninki, tuma asa nii irutkamurinkia timiatrus takakmawai, tura nekaska uunt matsatkamunam Morona Santiago nuya Zamora Chinchipe, Pastas, Orellana nuya yamaiya juinkia tsuer nunkanam matsatkamu Guayas matsatainiawai, matsatainiawai, tura nekaska eamin,namakan nijiakmau ainiawai, nii newenka ajan enentaimtiniati, arakmau, tura jimiara akankamuka nekaska nii yaunchu jeen itiura jeamin armia nuna aujmatui, uruta uuntna nuya itura akantramuit nuna, tura nekaska kampunniunam irunniujai jeamman, tura yamaikia apach jeamainiana aujai nekaska numi jeamtai atsa asamtai, kuitia takakuk, kuriniam takainiak, tura nii katsutairinkia warijaimpia jeammait nuni katsuawai, tura atsamu menaintiuka nekaska warinia arakmauya, itiura arakmataj tusa iwiarniuya nii newena, aishman itura eakmauya, chankin ainiana aun tura nuwa itiura imian iniuya, tura amuamunmanka kutamtain, iwiarmamtairin nampernum nuya mesetnum weak iwiarmamratniun nuya nurancha irunui nuna aujmateawai.Item La arquitectura y la cosmovisión shuar y su influencia en la convivencia familiar de la comunidad Shaim(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Chuinda Nanchi, Luis Lorgio; Uguña Fernández, Héctor ArturoShuar tuakma ni imiantriri tii kuachat niniuri iwiarmtirin yaunchu nekamurija tii kuachat uunt matsamin ainiawai juu enentaikia nekaska,unt tsawanta wainkiaru pujuniamuna nitia tii nukap warinkish ainiana nuna takarainiawai yaunchun ii untri itiur puju aarmia, aruma kakarmarincha nuna imiantri nekainiawai, tura yamai tuakar amtsatjinia un menkaki weakui tti kuacha utsuma asar, imiantriri jura papiniu anujeaji. Juu takat najanmanmaka menaintiu akankamunan najanamuiti.. Juarmanunka irukamu shaim tui puja nuna imiantriri jintiawai. Nii akiniamurin, itiur nunka tikich irutkamurijai nakak puja tura shuarincha nuinia kuitia imiatririncha, aujmateawai. Akankamu jimiarnumka jea itiur takatain nuna imiantriri juu akankamummaka jea pant awajmantimia tura ni akiniamuri, nuiniasha yaunchi ii untri aujmatairi nii jintiamurijai, aintsan warijai jeamin ainia nusha anuramu awai. Amuamumaka jea takatai imiantriri tura warijai najantai ainia nusha penker jintiasar aakma painium juawai, tumamuna aismanka jimiara nua takakenawai nii takatrin penker emtikiatai tusar, kapuntin amunan ajan takainiakItem La artesanía shuar en la comunidad Tuntiak(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Samekash Tsamarain, Gloria Rosario; Aguilar García, María LeonorShuar najantai emkatniun tii amasuitji nuyá tii penker iwiarar jajankatniun, nisha nuyá iniakmamtain, nunum takuntsaiti nekas shuarti najantai ainia au, tura tuke najankamu tii nukap irunenawai warijainkish najankamu nekaska jinkiai ainia aujai, nuyá tii wakerukma ainiawai nii shuarnum aintsank chikich shuar ainia aujaisha, nii imtin najanamirin aintsank pujutairin ii ajat asamtai. Tuma asamtai,najantai najankir shuara yaunchu pujutairi, waratairi, nampetairi, nekatairi atakesh timian najanataj taji, tura yamaiya jui mash ajertamkar tuke emenkatramraru ainiawai apacn nekaska jui irutkamu Tuntiaknum. Nuní, ichipsar aujmattsar najanamji nuyá arant jea irunaiya aisa nekas nekatasar, tura tii nekas najantai ainia au nekatasar, warijainia, itiura najanin armia nuwa nuyá aishmank entsatainia, nekaska itipin nuyá tarachin aintsank chankin nuyá nampeakur tuntuitiai ainia auwa. Nekas tajai juu takat ichipsar najanamua juu arumana nuinkia isar najanatin atataui tajai, enkaska shiram shuar yaunchu najanankar iwiarnau arminia nuu nekatniun.Item Causas y efectos del consumo de alcohol en los habitantes de la comunidad de Sakantza(Universidad de Cuenca, 2014-11-11) Vacacela Medina, Alba Rocío; Vacacela Medina, María Aurelia; Chalán, Angel PolivioRunaka, hayakyaku upyakpika tukuy allikayta llakichikmi kan, shinarayku waklli imatukkukunatapash rikuchikmi, runakak chiki, uma yuyay, wankurikawsaypash hatunyashpami rin, shinaraku aylluka rakirin, ima llaki, millay; shinamanta tukuy makaypash pacha kuskakunapimi tiyan. Sakantza aykkullaktapi, hayakyaku upyayta harkankapakka, sumak yachaykunata, willaykunata killkashkami kan; shinapash kay llaki kawsayta, may macharita riksinkapakmi kan. Kay llamkayka pichka umakillkakunatami charinItem La convivencia familiar comunitaria en cada ciclo quimestral de formacion en el CECIB "Isabel Wampash"(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Ankuash Tsukanka, Kaikiat Ramón; Mashinkiash Chinkias, Juan ManuelNawe yarush uwiniam nankámasmanum penker unuimiat ai juarnakuiti, nií pujutairi nakitrarat’ nuú enentaijaa jiintiamuiti tura uwí chikichik nupanti, usumtai washim (1996) tarimiat aents unuimiartin chichampruka akiamujai, irutkamu Pachkius, unuimiatai akiamuiti, turawar, nii nekatairi, pujútaíri, chichame tura mash nekatairi ikiakar írutkamuri ikiakaáruiti. Tarímiat aentsu unuimiatai akiamu, nakitiainiakuish iniakmamsaiti nájantmaarijai tura irutkamunam tura unuimiatainiam nájantmaajai iniakmamsaiti,nekaska tarimiat aents mash Ekuaturnum matsatainia penker iwiaku pujustinian, tura tarímiat aents unuimiartinian Ekuaturnumian unuimiartin akantramunam umpuarmanum pachiaamuiti. Tarimiat aents unuimiatai, etsa jiintmaanía (MEIBA) ií pujutairi, nekatairi unuimiartinian, unuimiartinian ipiamawai, tuma asamtai unuimiatainiam “Isabel Wampash” íniurijai tuaka matsamtainiam, ií pujutairi najánaar paantma ikiakáji, nuú nútikiar, uchi unuimiainia nekamtikiaji ií n,ekamu. Irutkamunam shuarjai tsaninkia pujamunam chicham arantutai umpuarmaka, papí aárma unuimiatainiu umpuarma (LOEI) nuú iísar arantukar najánamuiti penker ii unuimiatari eemtikiatnium, chikichik uwiniam, unuimiamunam jímiar ankanturmanum ii nekatairi mash aents irutkamunam tuakar nájaneaji, áents matsatainia íniu nekamtikiatai tusar.Item La desvalorización de cultivos ancestrales en la aja en las familias shuar(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Shakai Yankur, Pascual; Mashinkiash Chinkias, Juan ManuelTIMIANTRI UKUINKIAMU Yaunchuka aja shuarka tii nankamakuyayi tuke tsawant yurumtai asa, nui mash arak arakmatai ainian arakmak ni shuarijiai yurumin auyayi; aishman nunka penkeran is takauyayi nuyá nuaka mash arak arakmatai ainian júuk arakmak yurumkan ti nukap wi wakeramun surusat tusa Nunkuin anentriniuyayi. Yamai tsawanta juinkia menkaki weawai aja shuarnum mash arak arakmatai irunin áarmia un, yaunchu ii úuntri arakmau áarmia nú timiancha ewekamma asa, tuma asamtai mash shuar irutkamunam pujuinia aja náatkari páant najanatniuitji, yaunchu ii úuntrinkia ajanka arutma jéena timiau enentaimtiniuyayi nui ni wakeramun Nunkui anentrua wainiak yurumin asa. Juu mashi arakmatai timiantri ainia nuka irutkamu tsaruntnumka timiancha ewekamainiawai, yamaiya juinkia aja takainiaksha maimtek aishrijiai tsaninkiar takakmainia asar arutma jéena timiuka enentaimtuiniatsui yaunchu ii úuntri itiurin áarmia aitkiaska; irutkamu Tsaruntsnumka aja shuarnumka nii shurijiainkia ajamnainiatsui ayatik susruktai tusar takakmainia asar. Júu takat anintrusar najanamuka yaunchi ii úuntri itiura takakmau áarmia nuna páantmattawai,tura takakmau irutkamunmaya ainia au yaunchu i úuntri mash arakan arakmau áarmia nuna páant najanawarat tusar penker enentai jintintiattaji.Item Dificultades de aprendizaje en la enseñanza de la lengua shuar en los niños(as) de séptimo año de educación básica del centro educativo Luis Tsukanka(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Kayuk Taish, Jempets Vinicio; Shakai Kaniras, Aurelio MarceloJuu takat ichipsar najanamuka nekaska uchi unuimiatainiam unuimiainiak itiurchatan takakenana aujtainiam nuya aakmatainiam nuna aujmatui. Untsurí ainiawai unuímiaujuu itiurchatan takakena nekaska nekapmatainiam nuya aujsar aamunam. Unuimiatai itiurchattri uchiniam iamuka juu ainiawai: aujsatnum nuya aartinium atujiamu, chicham aamunam atujiamu, aartinium atujiamu, nekaska ichípsar iamuka amukan juna tinia ikiuajai, jintia patatukar jintiatin itiurchat unuimiamunam emkaka nakuektin itiurchat aujmanum nuya aamunam.Item Diseños faciales de la nacionalidad Shuar del centro Shuar Tsarunts(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Sando Hushpa, Margarita Cecilia; Timias Pujupat, Joaquín Bosco; Uguña Fernández, Héctor ArturoJú takat najánamu nekáska itiura shuar usumprar yakámau aármia nú imiantri nekáska anίntrusar najánamuiti, ίrutkamu Shuar Tsarunts matsátainia, tura ίrutkamu nuin ápatnik shuar pujúiniajai. Nekás pénker enentáimsar najánamuinti yaunchu shuar itiur najánin aármia nii iniákmamtairi, nekámuri tuke najánki winiaji, jú usumprar yakámatai áinia aúka nekáska nánkamsar najánchatainti, nekáska warinkish námper áiniana aí yakámatai áiniawai. Aίntsan irunui ijiúmatai, yakámatai áinia aúsha irunui tura iniashnum ijiúmarmaka tuke juawai, júnaka ayátik úut najánin áiniawai; júka yapiniam najántainti, núnisank júka urutsa saepen puári irunu juúkar, nuyá chiapa jankirí kampúnniunmayan nekás ijiúmatain juúkar itiar ijiúmau ármiayi, tura ipiakjai yakámatainkia áiniana auka warίnmankesh iniákmamkur imiátkin áiniana aú ámankesar enentáimtusar yakámatainti nuka arumka menkáiniaiti tura suwajai yakámarikia wau menkáchaiti júka tίkichik atsákamu pujúwiti sakartinkia. Nekás usumprar yakámatai áinia aúka enentáimsar najántainti, nekás kakártai nuyá kakáram átai tusar nekás yajásma áamanke áinia aúka jú áiniawai. Napi nekás nekámu, aίntsan nankámas panki nunkáya nuyá úunt panki entsa pujú áinia nú. Nuink irunui yajásam áiniana nú, tsenkútsuk yawá, nuin imiátkin nanámtin áinia ausha awai: Kawá nuyá patu, tura nayáimpiniam Yaa irunui, nuyá Etsa. Shuarka nekás yakámatai áiniana núnaka nankámas nékau áiniawai. Iniákmaji námper tsantsanu, napi nampéri, tura tuna karámma Arútma kakármari wáinkiatai tusar; aú áiniawai Shuara kakátairinkia.Item Estudio biográfico de Benito Martín Ujukam sutank, último hijo del guerrero shuar Martín Ujukam de Zamora Chinchipe(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Ujukam Kayuk, Gloria Emperatriz; Uguña Fernández, Héctor ArturoÚunt Benito MartÍn Ujukam Sutank, yaunchu takákmasma anintrusar nékamuka úchi ása pujusmárin júarmanmaka ti kúntuts enentaiyaiti ní aparí jakámunam ní nukurínkia ní nunkén wakétkimiayi júnaka nékashmiayi, núnis aents arútma enentaimtin áinia unuimiatai jéa takasmanum enkemámiayi júnaka ní umái Concepción núi unuimiak enkétu ása namák nijíakranam wésa kámatkanam Zamurnu ajápamu puján wainiak jukí núi unímiamunam enkéamiayi. Uchi juarkimutaik nátsa jásmiayi núin pujusan úunt anáikiamu Obíspo Manuel Moncayo naártin yaínk núi muá ewekámin ánia uúntri anáikiamiayi tími micha nunkanam yurúmkan itítsa werú wéarmiayi itíurchatauyayi turasha najánmiayi áitkiasan jánch apakmatai, númi nakárma tsupírar imíatkin najánkatniun, jéa jeamkatniumnash áshi nuna unúiyarmiayi. Nú úunt yaiyá wématai niísha jinkí wémiayi túra umáin Concepsión núna eáktsa juarkimiayi, núi pujámurin nekáranka túke iímiayi nínkia takákmamiayi ní unuimiarmarin iníakmak túmaki úuntri ánaikiamu jáska írutka apujkar papíri ejétukma írunui.Item Las fiestas y mitos de la nacionalidad Shuar en la comunidad de Shaim(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Kukush Tsamaraint, Puencher Julio; Mashinguiashi Chinguiazo, Rafael SerecmaShuara nekatairinkia ti wamkarmaiti tura yupichuch’ nekachminiaiti,tuma aintsak ni pujamunam chikich matsatainiash nusha metekchaiti.Tuma asamtai shuarka nii nekatairin tura kampunniun, akanar iniaiti, imiankaska uwi namperan nuya napinamper, aitkiasan uchi jintiattsanka ni nekamun aujmatas, timiunun, uwi aujmatsamu, unturu, nuya yajasam meset najanamu, aitkia ujakar jintintin armiayi. Tuma asamtai ju takatan irutkamu shaiminiam najankun imiankaska uunt nekas nekan anintrusan najanjai nekeska juni umiktajai tusa najanamua nuna amiakun. Uwi,napi irukmamu naperi nuya yaunchu aujmattsamu ni jintiamurijiai timiantri irutkamu shaiminmaya takata najankunka chicham enketai ejemak nuya wakan ukuintiajiai takakmasuitjiai Aumunam tajia nekaska uunt shuara pujutairin nakiania asar timian amajainiak iisha uchi ukrumana nui aartatna nusha jintinki weartatji tuiniwai. Unuimiatai JUAN CHUINT nuiya ainiatirmin tajai unuimiatainmash natsa ainia ausha yaunchu ii untri nekatain nekawarti tajai.Item La fundación de la comunidad Shuar Napurak del cantón Yacuambi, provincia de Zamora Chinchipe(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Kunchike Ijisam, Sergio Ambrocio; Wisum Awak, Ángel; Ramírez Pitizaca, Ángel ManuelYama tesamuka itiura iruntraniun juarkiarmia nuna aujmatui, shuarka nekaska entsa paka tepakmanum chinchipia timia pastasa timiai, irutkamu samurka kapit Alonso de Mercadillo naartin najanamuiti nekaska uwi 1549, yama pujusmaka Intiankas, kakas nuya kurintsaiti, tura yama shuara uuntrinkia uunt Miguel Ijisam Taantuyayi nii newe Rosario Naanch, yama shuarka Muruna Santiaknumia armiayi, irutkamu Makas, Mente, Yumunk intiankas,wirim, kakas nuya Makumia, tura shuar iruntramunam shuar Achuarnum pachinkiamiyi muruna santiaknum nekaska waari amiania nui. Shuara najantairinkia tii nukap najanin ainiawai nii utsumamurin takakmastasar: sukun, tsatsan, tawaspan, tentemnasha yajasma nuapejai, tura arakmatniunka nuwa aramau armiayi, tura aishmanka waaka wainkiatniun, eamkatniun nuya namak achichtinian, tura unuimiartinniaka tuntuinmani unuimiatan juarkiarmiayi nekaska Muruna Santiaknumajai, tura yamaikia nakak unuimiata jimiara chichamjainiaiti, jamunmanka nekaska iwishniuiti tsuakratniuka nii shuar jainiakuinkia, tsuakratn ajastaska nekaska nateman umar ijiarmak kakaram ajawaiti, nuya tesamu jimiarnumka nekaska itiura Ijisam shuar iruntratniun juarkiarmia nuna tura yaa armia nii uuntri anamrarua nuna aujatmaji, nekaska penker pujustinian papi umpuarman takusartinian, tura juka nekaska nii shuarak tesanairar matsamsarmiayi, iruntramu, matsatkamu nuya uunt matsatkamunam, nuya kuit wainkiatniunka ajanmanian warinkiasha suratmakar taku armiayi, yamaiya juinkia shuarsha kakaram chichatainiam pachinia nisha takakmas paantin ajakiar wenawai, iruntramunam anamkar jimiara uwi takakmasar jiniainiawai, tura juka ataksha anaikiamnia ainiawai, nuya tesamu aintiukka nekaska pujusarman, urutma shuara nuya jeesha urukuya nuna, aitkiasank jeaka 18 nuya 20 nekapak armiayi esantinkia nuya wankantinkia 8 m.nuya 7 m. yakirinkia armiayi,tura yamaiya jeaka apach jea ainiawai nekaska kaya jea, nunka iniarkamujai, numijai, apachi kampankarijai nurancha irunui, nii tiura kuitrinniuit imiatrusank, yaunchuka 23 shuar juarkiarmiayi tura yamaikia 150 shuar ainiawai.Item Matrimonio en la familia shuar de la comunidad Yawi(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Wampach Tupikia, Atsut Estela; Mashinguiashi Chinguiazo, Rafael SerecmaItem Matrimonio Shuar de la comunidad de Wankuis(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Wambasho Nungaima, Luis Fernando; Mashinguiashi Chinguiazo, Rafael SerecmaYamaiya juinkia pujamunam tura tuakmanum mash nuatnaiyamu chichamka tii itiurchat ismaiti. Nekas irutkamu Wankuis aents tuakma pujamunam penke enentaijai, tura nakujai emki wearatu tusan winia enentairjai ju takat eakman patajai; aentsank aents tuakma, kuitnium, pujamunam, unuimiatnum, tuakmanum nuatnaiyamu penker isma ati tusan etserjai. Ju takatka juni akantramuiti: irutkamu Wankuis Shuar tuakama, uunt anaikiamu tura yajaya shirikip aimkiatin papí najanma, anintrusma papí najanamjai. Tuma asamtai, yamaiya jui natsa tura shuar tuakmanum yajauch chicham akui enentai apujsataj tajaiItem La medicina ancestral shuar en la curación de traumatismo en la comunidad Shakai(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Caamaño Yampak, Antonio Andrés; Uguña Fernández, Héctor ArturoItem Los mitos shuar y el desarrollo de la expresión oral en los estudiantes de decimo año de educación básica del CECIB “José Luis Nantipa de la comunidad Tsarunts”(Universidad de Cuenca, 2014-11-11) Claret Suanua, Kaekat Utitiaj; Shakai Kaniras, Aurelio MarceloJu takat najanmanumka enetai amamkesar jukmaiti nekaska yaunchu shuar aujmatsamu yamai uchi unuimiatai José Luis Nantipa irutkamu Tsarunts unuimiainia nuisha itiura penke chichastinia iwiarnainia nú nekaratsa najnanmaiti. Nú asamtai yaunchu itiur aujmatin armia yaunchu turutairijiai metek uchin jinti armia nujai metek uchi unuiniaktin nuna amamnkes jintiawai ukunam penker matsamsatniu enetai ejerat tusa. Akankamu chikichik nekaska aujmatsamuiti irutkamu tsarunts nuya aintsank tui matsamsarak nuna aujmatsamu najanainia nuna penker nekawartasa, juka itiurak pujutain nuya warink najantain nuuri penker iirsar najanamuiti, nekas shuar pujutainkia chikich aents ainia nujai metekchaiti chikich nii najantairink awai. Tura nuya aents tuakmanum matsamtai itiurankit nuya itiurak nii nekatairisha iruna nuna unuimiteawai, nekaksa nii najantairijiai nuya turutairijiai metek. Akankamu jimiarka yaunchu aujmatsamu ainia nuna nekaska itiurak aujmatsamusha jinkin ainia nuna amamkes anintrus enentai suawai, yaunchuka najanmaka aujmatsamua nujai metek jintinma nuya warinsha turashtin tama asamtai, Arutam enetaimtutaisha nuya aintsan nuwa nuya aishman najantai ainiasha akantukma ainia nujai metek, nujai apatkar nakusha najankamuiti uchi nakujai metek pachiar unuiniamu najanatai tu enetaijiai. Akankamu menaintiunmaka itiur chicham ujanaitiain nuna aujmatui, chicham etserkatsarkia penker iwiarnarar chicham jukar mashi aents tuakmanumka chihcam ejetai asamtai.Item La pérdida de la identidad cultural del pueblo kichwa Saraguro en la comunidad Cisam, parroquia Nuevo Quito, cantón Paquisha(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Paqui Cartuche, Angel Hipólito; Poma Guamán, María Francisca; Gualán Chalán, Víctor ManuelCISAM AYLLULLAKTAPI PAQUIZHA KITI MUSHUK QUITO KITIKUPI KICHWA SARAGUROKUNAPAK, KIKINYARI KAWSAY CHINKAYMANTA llamkayka mashkanmi, imarayku, ima yanapakkunami minkaykarka Cisam ayllullaktapi kichwa saragurokunaka, paykunapak kikinyari kawsaytami chinkachun. Kay mashkayka tantachiskallami kan, kayka Cisam ayllullaktapi kichwa saragurokupa imarayku kikinyari kawsayta chinkayta rikunkapak, achik yuyayta charinkapakka tapuy tariykunata tantachinami kanchik, imashina ayllu wiñaypi yanapan, kay mashkayta rurankapak tapuykunamantami shitarkanchik, kayka wawakunata wamrakunatapish chikan yuyaykunata chaskiwarkanchik, kay yuyaykunaka tawka llakikuna kikinyari kawsay chinkachik yanapakkunata rikuchirkami, imashina kaktapish mashkashka llaktapi Mashkashka taripaykunawan riksinchin, shuktak kawsaykuna, kunan kawsaypish, chukimakpish, kullkijawamantapish, yayamamakuna wawakunaman kikin churanata rantichun jarkankunami, shinallatak karu mamallaktaman challiyarishpapish, Cisan ayllullaktapi, kikinyari kawsayta kinkachun yanapashkami Akllashpa nishunmi kikinyari kawsay chinkayka jatun runa purik shinami shamunmi kikinyari kawsayta llakichishpa, ashtawan wawakunata tantayta llakichishpa, kayka, yachanawasikunata, yayamamakunatapish mushuk yuyayta mashkachun kachanmi, wawakuna paypak kikinyari kawsayta munachun, wawakuna kikin kawsayta munashpaka, paypak kikin kakta japinkami, kikin ayllutapish kuyankami kikinyari kawsaytapish chaninkami. (Chanina = Valorar)Item Prácticas culturales de la gastronomía Shuar y su incidencia en la alimentación dietética(Universidad de Cuenca, 2014-11-11) Antun Tiwiran, Cecilia Petronila; Shakai Kaniras, Aurelio MarceloItem Sistema de gobierno en la comunidad Shuar "Wants"(Universidad de Cuenca, 2013-11-11) Asamant Tiwi, Milton Kléver; Ramírez Pitizaca, Ángel ManuelNekaská, nekas winia yumínrujai máketai tinia ikiuktin asán wakerajai tajaí uunt. Dr. Mgs. Ángel Manuel Ramírez Pitizakan, júu takat amuktinian nii nekamujai itiura amuktiniait tusa tíi penker enentaijai jintintrua asamatai. Aintsanak natsa uunt Kuinnumia unuíniau ainia aun, wii unuimiatkui yainkíaru asarmatai, nekáska nii ainiawai, mash nekamurin imiatrusar amuktinian yainkiaru asarmatai.Item La sobreprotección de los padres y madres de familia en el desarrollo de los aprendizajes de las niñas y niños del Centro Educativo Comunitario Intercultural Bilingüe “Huayna Capac”(Universidad de Cuenca, 2014-11-11) Medina Abrigo, Lauro Vicente; Medina Abrigo, Rosa Marga; Chalán Chalán, Ángel PolivioWaklli kuyayka achka llakimi kan, yayakuna yapa wawakunata kuyashkamanta, millay, makanakuy kikinkuyarika uraylla yachana ruray ñanta harkan chashna ayllullaktapí rikunkuna. Waklli kuyayka llaki kushikuy yapa kawsaymi kan, wawata mutsuriy rikurayay apanmi, Tukuy kaykuna katinakuk yayakuna, wawakunamanpash apanmi. Kan llamkayka yayakunapa wawakunaman waklli kuyayta kushkamanta yachaypi rikuymi kan; kay llamkayka, Huayna Capac yachana wasipi, Nuevo Porvenir ayllullaktapi, La Paz kitillipi, Yacuambi kitipi rurashkami kan. Kay llamkayka pichka yachaytami charin. Shukniki yachaypi, kikinllatak kuyarimanta yachaymi kan, ¿imatak waklli kuyayka?, waklli kuyayka katinakuy katinalla wiñayshinami, imatukushkakuna waklli kuyaywan, yachakuk millanay waklli kuyarishkawan wawakuna, waklli kuyayta yayakuna charin. Ishkayniki yachaypi, waklli kuyayka imashina yachakuyta wakllichin, llaktamanta llukshiriy hichuy; llamkaymanta llukshiri hichuy, yayakuna rakirikmanta hichuy, sapalla mamakuna kashkamanta hichuy. Kimsaniki yachaypi, waklli kuyaymanta rimanchik, shina: yayakunapa waklli kuyaymanta, mamakunapa waklli kuyaymanta, wawakunapa waklli kuyaywanta, rimanchik. Chushkuniki yachaypi, imashina waklli kuyay yachana ukupi rikurin; wawakunapa yachana ukupi yachakuypi, may manchay rikurishkamanta, wawakuna llamkayta mana rurasha nishkamanta; millay, makanakuk, manchaysiki wawakuna tiyashkamanta. Pichkaniki yachaypi, yachachikkunaman, yaya-mamakunaman, ayllullaktaman yachapuykunamanta rimanchik.
